تغذیه با شیر مادر

مهر 11, 1396

با تولد یک نوزاد شرایط والدین،دنیای آنها و مسئولیتهایشان دگرگون می شود.کیفیت این تغییرات از یک خانواده تا خانواده ی دیگر متفاوت است.تکامل یک نوزاد هم به عوامل ژنتیکی و هم به عوامل محیطی وابسته است و تعامل او با والدینش اثر قوی در تکامل او خواهد داشت.الگو های رفتاری خاص هر شخص از زمان تولد او نمایان می شود. سالهاست که دانشمندان درباره ی الگوهای رفتاری غریزی و اکتسابی تحقیق می کنند و بر این باورند که می توان کودکان را در سه دسته ی کلی قرار داد؛ 10% در دسته ی دشوار،40% در دسته ی آسان و مابقی در بین این دو طیف قرار می گیرند.آشنایی با الگوی رفتاری کودک به والدین کمک می کند تا بهتر با او انطباق یابند و رفتارهای خاص کودک باعث آزار آنها نشود.البته باید توجه داشت که بسیاری از این خصوصیات خلقی اولیه  که به نظر دشوار و آزاردهنده می آیند ممکن است با تکامل کودک به یک جنبه ی مثبت و حفاظتی برای وی تبدیل شوند.همچنین والدین باید با مراحل رشد و تکامل کودک خود در هر سنی آشنا باشند و خود را برای مواجه با آن آماده سازند.

شیر دهی در هفته ی اول

دوران نوزادی (یک ماه اول) بسیار حیاتی و حساس است؛و والدین باید از دانش و آمادگی لازم برخوردار باشند.برقراری تماس پوست با پوست مادر و نوزاد در ساعت اول بعد از تولد و هم اتاقی 24 ساعته ی آنها در بیمارستان به شروع زودتر شیردهی مادر و تغذیه انحصاری  و طولانی مدت با آن  کمک خواهد کرد.مادر باید علایم گرسنگی نوزاد و نحوه پاسخگویی به آن را بیاموزد. والدین می توانند برای دریافت آموزش های لازم و انجام مشاوره، به مراکز و پایگاههای بهداشت وزارت بهداشت در منطقه ی تحت سکونت خود،موسسات یا گروههای حامی شیرمادر،انجمن ترویج  تغذیه با شیر مادر یا پزشک متخصص اطفال و نوزادان مراجعه کنند.

آکادمی طب کودکان آمریکا(AAP) تاکید بر تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان شش ماهگی (180 روزگی) و ادامه شیردهی در کنار غذای کمکی مناسب هر سن، تا پایان 12 ماهگی و بیشتر دارد.سازمان جهانی بهداشت نیز توصیه به تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان شش ماهگی و ادامه تغذیه با شیر مادر همراه با غذای کمکی مناسب هر سن تا پایان 1سالگی و بیشتر کرده است.

 

  • خصوصیات شیر مادر:

محتوی شیر مادر در دوران مختلف رشد کودک دارای خصوصیات متفاوتی است؛در اغاز دوران شیردهی به آن آغوز یا کلستروم یا ماک می گویند.این شیر حجم کمی داشه و در روز اول بعد از تولد به صورت قطره قطره می باشد.اما در بین روزهای دوم تا پنجم به حداقل 20 میلی لیتر در هربار تغذیه می رسد.این شیر با وجود حجم کم، مواد مورد نیاز نوزاد مانند آنتی بادی های لازم برای ایمنی نوزاد، پروتیین و بتاکاروتن را فراهم می کند و متناسب با حجم معده ی نوزاد است.اگر شیرخوار در طی 24 ساعت 12-8 بار با شیر مادر تغذیه شود، نیازهای تغذیه ای وی کاملا برطرف خواهد شد.

در مرحله بعدی که در بین روزهای دوم و سوم بعد از زایمان می باشد(لاکتوژنزیس 2)،حجم و غلظت محتوی شیر مادر تغییر می کند و افزایش حجم شیر باعث بزرگ و سفت شدن پستان مادر و نشت شیر از آن خواهد شد.این علایم از روز ششم به بعد با شیر خوردن نوزاد برطرف شده و پستان مادر نرم و شیر جاری می شود.

حجم شیر مصرفی نوزاد نیز به تدریج افزایش یافته و در نهایت در یک ماهگی در حدود 750-800 میلی لیتر در 24 ساعت ثابت می شود؛ وزن گیری نوزاد نیز از روز پنجم به بعد در حدود 15-30 گرم روزانه خواهد بود.

علل تاخیر در مرحله دوم  تولید شیر(لاکتوژنزیس 2) شامل بیماری های زمینه ای مادر مانند دیابت و چاقی،اول زایی،سن بالای مادر،سزارین اورژانس،طولانی شدن مرحله دوم زایمان و خوب شیر نخوردن نوزاد است؛با تحریک مکرر پستان مادر و دوشیدن شیر آن بین روزهای 10-7 بعد از زایمان می توان شیر کافی تولید کرد.

 

  • دفعات شیر خوردن:

زمان طلایی برای شروع شیردهی،یک تا دو ساعت اول بعد از زایمان است که نوزاد کاملا هوشیار است زیرا تا 48 ساعت بعدی، بیشتر اوقات نوزاد در خواب عمیق می باشد و لازم است برای شیردهی با در آغوش گرفتن،تماس پوست با پوست، ماساژ ملایم و یا با تعویض پوشک او را بیدار کرد.بعد از مرحله لاکتوژنزیس 2، نوزادان بین 12-8 بار یا بیشتر و هربار 15-10 دقیقه از هر پستان شیر می خورند.

نوزادان طی چند روز اول تولد تا حداکثر 8-10 درصد دچار کاهش وزن می شوند و در روزهای 7-10 تولد به وزن زمان تولد یا بیشتر می رسند؛اما در صورت شروع شیردهی طی یک تا دو ساعت اول بعد از زایمان و ادامه آن، این کاهش وزن به حداقل می رسد و سطح زردی نیز به شدت کاهش می یابد.البته خصوصیات خلقی نوزادان در مقدار و دفعات شیردهی متفاوت است و والدین با آگاهی نسبت به این موضوع می توانند شرایط مناسب را فراهم کنند.می توان انواع خصوصیات خلقی شیرخواران را در نحوه گرفتن پستان مادر در 4 گروه کلی تقسیم بندی کرد.

1.هیجانی و موثر(سریعا و با قدرت پستان می گیرند)

2.شروع آهسته (قبل از مکیدن منتظر می مانند تا شیر جریان پیدا کند)

3.آهسته خوار (اول مزه مزه می کنند و سپس با قدرت می مکند)

4.طول دهنده (به ازای هر چند دقیقه شیر خوردن،چند دقیقه استراحت می کنند) در این شیرخواران زمان شیردهی طولانی می شود.

گریه کردن تنها علامت گرسنگی نیست، بلکه اخرین هشدار است.علایم اولیه گرسنگی شامل جست و جوی پستان، افزایش هوشیاری و حرکات دهان و زبان،خم کردن مچ دستها و مکیدن انگشتان است.سیری هم علایمی از قبیل مکیدن ضعیف و غیر موثر،توقف طولانی بین مکیدنها و رها کردن پستان و خوابیدن دارد.

علل کاهش وزن بیش از 10-8 درصدی در روزهای سوم و چهارم تولد و یا عدم رسیدن به وزن زمان تولد تا هفته ی دوم باید توسط متخصص اطفال بررسی شود.

 

  • دفعات دفع ادرار و مدفوع:

طی 24 ساعت اول یک بار یا بیشتر باید دفع مدفوع یا ادرار صورت پذیرد.نوزاد باید در روز دوم 3-2 بار دفع ادرار و 2بار یا بیشتر دفع مدفوع؛ در روز سوم تا پنجم 6-4 بار دفع ادرار و از روز پنجم به بعد 8-6 بار ادرار بی رنگ داشته باشد.دفع مدفوع در 2 روز اول قیری رنگ بوده و از روز سوم سه بار یا بیشتر و از روز چهارم به بعد چهاربار یا بیشتر خواهد شد که از روز پنجم زرد رنگ و آبکی می شود. اگر دفع مدفوع کمتر از 3 بار در روز  و یا  بعد از پنج روزگی هنوز قیری رنگ و یا سفت و سبز- قهوه ای باشد، نشانه ناکافی بودن شیر مادر است.

توجه به مشکلات اوایل شیردهی باعث جلوگیری از ناکافی بودن شیرمادر و کاهش وزن اولیه بیش از حد نوزاد خواهد شد.توصیه می شود که در زمان غربالگری (5-3 روزگی) معاینات، مراقبتهای اولیه و آموزش های لازم در مراکز بهداشت انجام شود و نوزاد از نظر وزنگیری و سلامت توسط متخصص اطفال نیز ویزیت گردد.

حضور مادر در زمان غربالگری لازم است تا با شیردهی نوزاد از افت قند او جلوگیری کند وحضور عاطفی او باعث تسهیل امر غربالگری گردد.

با شناسایی مشکلات و انجام مشاوره ی اولیه با متخصص اطفال و انجام به موقع مداخلات درمانی می توان در یکی دو هفته ی حیاتی اول، نوزاد و مادری سالم داشت.

نباید از مکمل یاری مادر و نوزاد غافل شد. توجه به اهمیت مکمل یاری در تکامل جسمی و ذهنی شیرخوار،می تواند برای مادر بسیار حائز اهمیت باشد.

 

Posted in مقالات by yazdani

Leave a Comment